Andrúmsloftið í Hjaltadalnum er þannig að maður lækkar ósjálfrátt röddina og dregur andann dýpra. Þessi mikilfenglegi dalur í Skagafirði er ekki bara fallegur viðkomustaður, hann er einn af þessum stöðum þar sem við finnum tengingu við sögu aldanna um leið og við fyllum lungun af fersku fjallalofti.
Áður en haldið er inn í dalinn er áhugavert að beygja niður að sjónum þar sem Kolkuós liggur. Þar var áður ein mikilvægasta höfn landsins. Hér stigu landnámsmenn á land og hér biðu menn eftir kaupskipum fyrri alda. Á Kolkuósi fór fram verslun og viðskipti allt fram á 16.öld, enda er þessi náttúrlega góða höfn er í nágrenni Hólastaðar. Verslun hófst aftur á seinni hluta 19.aldar og uppgerð húsin sem þar standa eru frá miðri 20.öld. Útsýnið yfir Drangey úr ósum árinnar er engu líkt og kyrrðin við sjávarsíðuna er fullkomin upptaktur fyrir það sem koma skal.
Á leiðinni inní Hjaltadalinn, áður en sagan tekur völdin, er tilvalið að taka örlítinn útúrdúr og staldra við á Stóragerði. Þar leynist sýning sem kitlar minnið hjá öllum sem hafa unun af klassískri hönnun og vélum sem eitt sinn námu land og lögðu vegi um Skagafjörð. Lyktin af gömlu leðri og glit í krómi minnir okkur á hversu hratt tíminn flýgur, áður en við höldum áfram inn í kyrrð miðaldanna.
Þegar ekið er inn Hjaltadalinn blasir Hóladómkirkja við – sjálft hjarta Norðurlands til margra alda. Kirkjan, reist úr rauðum sandsteini úr Hólabyrðu, stendur þarna eins og virðulegur vörður um menningu okkar. Að ganga inn í kirkjuna er eins og að hverfa inn í kyrrláta veröld sem kliður nútímans nær ekki til. Hólabríkin er meistaraverk sem augað dregst að, en það er þessi djúpa kyrrð sem situr lengst í manni. Spor Jóns Arasonar og annarra stórmenna finnast í hverju horni á þessum kynngimagnaða stað.
Sagan á Hólum snýst líka um órjúfanleg tengsl manns og hests. Í Sögusetri íslenska hestsins, er hægt að kafa ofan í þróun þessa dyggasta þjóns mannsins. Þar öðlumst við fær dýpri skilning á því hvers vegna Skagafjörður er einmitt vagga hestamennskunnar á Íslandi.
Eftir að hafa meðtekið sögu kirkjunnar og mikilvægi íslenska hestins er kjörið að rölta um skógræktina að Hólum, jafnvel setjast niður með nesti í þessum þétta skógi þar sem fuglasöngurinn ómar milli trjánna. Fyrir þau sem vilja örlítið meiri hreyfingu er kjörið að ganga upp í Gvendarskál. Leiðin liggur bratt upp frá Hólum og leiðir okkur inn í magnaða klettaskál sem virkar eins og náttúrulegt hringleikahús. Skálin er kennd við Guðmund góða Hólabiskup og sagt er að þangað hafi hann gengið til bæna.
Hvort sem þú leitar hugljómunar eða góðs útsýnis, þá er upplifunin að horfa yfir allan Hjaltadalinn og út á fjörð eitthvað sem fyllir mann nýrri orku.
Mynd frá www.northiceland.is